logo_lokalna_integracja

CZAS TRWANIA: LIPIEC – GRUDZIEŃ 2006

pociag_lyd1

Jak się zaczęło?

pociag_lyd1

Aby zwiększyć zaangażowanie lokalnej społeczności w tworzenie muzealnej kolei wąskotorowej stworzono projekt mający za zadanie zwrócenie uwagi na Kolej Wąskotorową Rogów – Rawa – Biała jako obiekt o dużym znaczeniu kulturowym i historycznym. Autorami projektu byli wolontariusze FPKW. Wniosek z wszystkimi wymaganymi załącznikami wysłano w marcu 2006 do Narodowej Agencji Programu MŁODZIEŻ. Na przełomie maja i czerwca dowiedzieliśmy się że nasz pomysł został zatwierdzony i otrzyma dofinansowanie!

logo_youth_horizNa początku lipca 2006 na stacji Rogów Towarowy Wąsk. rozpoczęła się realizacja projektu „Lokalna Integracja” finansowanego ze środków Wspólnoty Europejskiej i wspierany przez FPKW. Projekt był realizowany w ramach Akcji 3 Programu MŁODZIEŻ. Akcja 3 -„Inicjatywy Grupowe” to przedsięwzięcia przygotowane, realizowane i koordynowane samodzielnie przez grupę młodych ludzi z myślą o społeczności lokalnej. Działanie w ramach Inicjatyw Grupowych umożliwia młodzieży aktywne włączenie się w życie społeczne.

Głównymi celami tego projektu były: zaangażowanie społeczeństwa w prace nad zachowaniem i promocją zabytkowej linii wąskotorowej oraz promocja wolontariatu w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego. Charakterystyczną cechą przedsięwzięcia był fakt, że został on w całości przygotowany przez młodzież – dla młodzieży. Nieprzypadkowa jest nazwa projektu – „Lokalna Integracja”, bowiem celem tego przedsięwzięcia była także integracja mieszkańców regionu z wolontariuszami pracującymi na Kolei Rogowskiej.

pociag_lyd1

Realizacja projektu

pociag_lyd1

Projekt składał się z dwóch etapów. Pierwszym z nich były warsztaty praktyczne i opracowanie historyczne. Najważniejszą i zarazem najbardziej pracochłonną częścią projektu były wakacyjne warsztaty dla młodzieży z pobliskich gimnazjów. Ich celem była rekonstrukcja dwóch wagonów: towarowego i pasażerskiego, a także poszukiwanie materiałów historycznych dotyczących rogowskiej kolejki na podstawie który zostanie stworzona wystawa w powstającej izbie muzealnej.

pociag_lyd1

Wagon towarowy

pociag_lyd1

Wagon towarowy cukrowni "Kruszwica" przed remontem

Wagon towarowy cukrowni "Kruszwica" przed remontem

Do rekonstrukcji został wybrany wagon do przewozu buraków cukrowych pracujący niegdyś na Kolei Cukrowni „Kruszwica”, posiadający nr zakładowy 333.

Wagon ten został wyprodukowany w 1940 r. w Zakładach Kolejowych w Poznaniu. Przez wiele lat swojej eksploatacji, podczas kampanii cukrowniczych, przewoził buraki cukrowe z placów składowych do Cukrowni „Kruszwica”. Początek XXI wieku nie był przychylny dla zakładowej kolei. Została ona zlikwidowana, a tabor, często bardzo stary i unikatowy, złomowany.

Montaż desek; sierpień 2006.

Montaż desek; sierpień 2006.

W 2002 r. zaniedbany i częściowo rozebrany już wagon został uratowany przez FPKW przed pocięciem i wywiezieniem do huty. Od tamtej pory jest eksponatem na rogowskiej wąskotorówce. Projekt umożliwił przywrócenie mu dawnej świetności. Rekonstrukcja polegała na odtworzeniu klap wyładunkowych wraz z mechanizmem ich blokowania, wylaniu panewek, montażu desek na ścianach i podłodze oraz przewróceniu oryginalnego malowania i oznakowania charakterystycznego dla Kolei Cukrowni Kruszwica. Ponadto poważnych napraw wymagała popękana rama wagonu, oraz bardzo zużyte widły maźnicze – prowadnice łożysk zestawów kołowych.

Jedne z pierwszych prac we wskrzeszonej kolejkowej kuźni.

Nauka kucia w kolejkowej kuźni.

Remont wymagał odnowienia i uruchomienia przez uczestników nieużywanej od wielu lat kolejkowej kuźni, w której każdy mógł sprawdzić się przy wykuwaniu blisko 300 podkładek służących do mocowania desek do ramy zabytkowego wagonu. Prace przy wagonie nr 333 trwały 6 tygodni.

333_gotowy

pociag_lyd1

Wagon pasażerski

pociag_lyd1

Wnętrze wagonu przed przywiezieniem go do Rogowa.

Wnętrze wagonu po przywiezieniu go do Rogowa.

Prace przy wagonie pasażerskim serii 1Aw, wyprodukowanym w 1955 r. w Zakładach Kolejowych w Świdnicy, polegały na zrekonstruowaniu jego wnętrza. Wagon ten jeździł na różnych kolejach wąskotorowych w całej Polsce. W 1985 r. został ustawiony w ośrodku kolonijnym w Sadku (woj. świętokrzyskie), gdzie przez kilkanaście lat pełnił rolę świetlicy. W wagonie nie zachowały się prawie żadne elementy wyposażenia wnętrza.

W 2003 r. został on zakupiony przez Fundację Polskich Kolei Wąskotorowych i przetransportowany na stację w Rogowie. Od tamtej pory trwał żmudny i niezwykle czasochłonny proces przywracania mu dawnego wyglądu i funkcjonalności. Odtworzenie instalacji ogrzewania, wraz z remontem zewnętrznego poszycia wagonu i podłogi, trwało blisko dwa lata. Podczas warsztatów zrekonstruowano ławki oraz obicie ścian.

Wycinanie i montaż płyt HDF.

Wycinanie i montaż płyt HDF.

Przyszłe muzeum pełniło krótko funkcję manufaktury ławek wagonowych.

Przyszłe muzeum pełniło krótko funkcję manufaktury ławek wagonowych.

Odtworzenie drewnianych, zgodnych z oryginałem ławek, było nie lada wyzwaniem dla młodzieży gimnazjalnej nie mającej dotąd żadnej styczności z jakimi kolwiek pracami stolarskimi. Ambicja jednak wzięła górę i uczestnicy warsztatów spisali się doskonale.

Ławki zbudowane i zainstalowane przez uczestników projektu.

Ławki zbudowane i zainstalowane przez uczestników projektu.

W efekcie wykonanych prac, wagon Bxhpi 1685 wygląda jak nowy. Cieszy się on obecnie dużą popularnością wśród odwiedzających kolejkę turystów.

pociag_lyd1

Poszukiwania historyczne

pociag_lyd1

Jednym z zadań projektu było stworzenie wystawy opowiadającej o dziejach kolejki. Materiałów szukano przede wszystkim wśród mieszkających w okolicy dawnych pracowników kolejki.

Pamiątkowe zdjęcie ze Stanisławem Nogą - dawnym kolejowym robotnikiem drogowym.

Pamiątkowe zdjęcie ze Stanisławem Nogą - dawnym kolejowym robotnikiem drogowym.

Rozmawiając z kolejnymi osobami uczestnicy projektu dostawali kolejne nazwiska i informację o prawdopodobnych miejscach zamieszkania. W ten sposób powiększało się grono osób chcących przekazać swe wspomnienia, a zeszyty młodych historyków-amatorów miały coraz mniej niezapisanych kartek.

Pani Teodora Prus wspomina pracę w kasie na stajach w Jeżowie, Rawie i Białej.

Pani Teodora Prus wspomina pracę w kasie na stajach w Jeżowie, Rawie i Białej.

Poza przekazami ustnymi odwiedzane przez nas osoby często podarowały nam jakieś pamiątki związane z kolejką. Głównie stare fotografie. Prace poszukiwawcze trwały ok. 5 tygodni. W tym czasie uczestnicy kilkanaście razy pokonali całą trasę kolejki, rozmawiali z kilkudziesięcioma osobami. Wszystkie zgromadzone materiały zostały zarchiwizowane.

pociag_lyd1

Wystawa w nowej izbie muzealnej

pociag_lyd1

Ważnym elementem realizowanych w ramach projektu prac była organizacja kolejkowej izby muzealnej na stacji w Rogowie. Miejsce na izbę zostało wybrane nieprzypadkowo. Została ona bowiem ulokowana w najstarszym zachowanym budynku na kolejce, dawnym magazynie części zapasowych do wagonów i parowozów, wybudowanego na początku lat dwudziestych.

Nad wejściem ktoś kiedyś wykonał napis „Magazyn Nº1” i taką właśnie nazwę nadaliśmy naszemu muzeum. W przyszłości mamy nadzieje powiększyć je o drugie pomieszczenie, „Magazyn Nº2”.

Naprawa ceglanej posadzki w pomieszczeniu muzeum.

Naprawa ceglanej posadzki w pomieszczeniu muzeum.

Remont pomieszczeń magazynu trwał już od dłuższego czasu. W trakcie projektu uczestnicy naprawili między innymi ceglaną posadzkę pomieszczenia, a także wyczyścili i odmalowali okna.

Wnętrze muzeum

Wnętrze muzeum

Muzeum jest dzisiaj dużą atrakcją i jest odwiedzane przez tłumy turystów, nie tylko tych jadących później naszymi pociągami.

pociag_lyd1

Podsumowanie

pociag_lyd1

broszurkaNa zakończenie projektu wydana została broszura pt. „Nowe oblicze Rogowskiej Kolei Wąskotorowej”, przedstawiająca cały przebieg projektu a także informacje na temat historii kolejki.

Projekt „Lokalna Integracja” był pierwszym tak szeroko zakrojonym tego typu przedsięwzięciem w regionie, a także jednym z pierwszych projektów w Polsce praktycznie angażujących lokalną młodzież w prace nad zachowaniem zabytków.  Nikt inny przed nami nie próbował zorganizować grup lokalnej młodzieży do realizacji takich zadań. Udało się! I bynajmniej nie jest to tylko sukces osób zarządzających projektem, ale przede wszystkim wszystkich tych którzy brali czynny udział w warsztatach.

Projekt uznaliśmy za bardzo udany. Wszystkie postawione przed uczestnikami zadania zostały wykonane, a cel osiągnięty. Efekt wykonanych wówczas prac jest trwały i widoczny do dnia dzisiejszego. Część młodzieży biorącej udział w tym projekcie wzięła udział także w następnym, a niektórzy zostali na stałe wolontariuszami Kolei Rogowskiej i poświęcają jej swój wolny czas do dzisiaj.